1997
Mai maire es cabila, mon paire es còrso, ieu siáu marselhés…
Se faliá illustrar ambé quauquei mòts çò que va seguir, podriam prendre aquela frasa que mi regarda, es segur, mai subretot, de mon vejaire, qu’es un pauc lo simbòl de tot çò que vau dire après : l’identitat es lo fruch deis Amors d’una vila, d’un luec ambé de gents que de lònga, venguts d’orisonts despariers si son subran sentits marselhés au sens lo mai fòrt, es a dire una mena de supranacionalitat, un liame passionat e un grand estacament a una independéncia de pensada e d’acte. Tot aquò ten, subretot, mi crèsi, a una causa : ambé lei migracions popularas, degun pòu, en fach, revendicar la proprietat de la vila ; Marselha aparten a totei. Lei diversitats socialas, culturalas, etnicas s’i rescòntran, de còp s’ignoran mai cadun i tròba son ròdol : « L’endrech ideau per lo desvelopament lo mai armoniós possible ». E aquò maugrat un evironament economic dificil. Mai es justament en temps de crisi qu’avem de besonh de retrobar de racinas. Marselha lo permet e aquò son mai grand meriti. A Marselha tot es possible…
Mai I’a bessai d’autrei rasons a aquela identitat ?
Podèm parlar d’en premier de rasons geograficas : esquichada dins una centura de còlas, viradas vèrs la mar, la vila a lòngtemps mostrat l’esquina au continent.
Puei i a evidentament una granda volontat d’independéncia. Marselha, fondada per lei Foceans, s’es sus lo còp presentada coma una pèça mestressa dau bacin occidentau mediterranèu, fondant d’aicí e d’ailà colonias e comptadors.
Lei « Massaliotes » èran pescadors, marins, colons. Un pòple comerciant e mercant. Un ciutat, una republica batent moneda. Plus tard, dins l’atge mejan aut, la vila conservèt sa volentat d’independéncia dins una situacion europenca trebolada per lei migracions barbaras e contunhèt son comèrci sota l’autoritat dei Vicòmtes e deis Evesques dins l’empèri de Carlemagna.
Aquesteis òmes avián fach de sa vila una sauvetat dau temps dei razzie sarrasinas per leis estrangiers que cercavan la seguritat.
En 1243, Marselha reconeiguèt l’autoritat dau Còmte de Provença, Ramon Berenguier V, sota la condicion de s’administrar d’esperela.
Lòngtemps, fins a Loís XIV, lei marselhés an agut lo privilègi de « non extrahendo » que prevesiá que podián pas èstra jutjats en defòra de sa vila.
Podèm parlar tanben de Carles de Cazaulx, que, dau temps dei guèrras de religion, bailejèt la vila, sostengut per lo pòple, cinc annadas de temps, lo volènt transformar en republica liura, coma Genova o Venezia.
Tant d’exemples que mòstran lo biais especific de la vila.
Per çò qu’es de l’avenir, mi crèsi qu’avèm pas, per lo moment, de marrit sang a si faire sus nòstra identitat. Ata !...L’identitat resta, e mai si renfòrça d’una part dins un contèxte economicò-sociau pasmens dificil (entendèm de mai en mai lei gents revendicar de trabalhar au país) e d’autra part dins una certana renaissença culturala (subretot au nivèu musicau ambé IAM o Massilia Sound System).
E maugrat lei pensadas d’òdi de quauqueis uns tocant especialament ai Maugrabins, mi pensi que per ara, avèm pas a si faire de lanhas sus aquestei Marselhés. A levat belèu dau problèma religiós, e encara, as que de donar de trabalh ai joves, anaràn pas cercar dau caire deis integristas ! Aquestei gents d’aicí an l’accent coma nautres (e de còps, mai que quauqueis uns !). An un biais de viure quasi parier dau nòstre. Sovent an lei memei passions que nautres, la mar, lei bòchas, l’OM… A aqueu prepaus, m’agrada totjorn de citar un exemple que, mi sembla, es significatiu : veiretz de joves maugrabins ambé la cherpa « Fiers d’être Marseillais », lei veiretz jamai ambé la cherpa « Fiers d’être Français » e aquò parla per tot…
Miquèu Salducci
Vocabulari
Despariers : que son pas lei mesmes.
Subran : tot d’un còp
Contunhar : perseguir
D’esperela : soleta, sens l’ajuda ò l’autoritat de degun ; d’esperèu : solet
Bailejar : gobernar, administrar ; lo baile es l’admenistrator, lo governador
Ata ! : Eta ! Caspi ! Diaussi !
L’òdi : l’asirança
Si faire de lanha : si faire de marrit sang, si socitar. la lanha : lo socit, lo pegin, lo morron
A levat : a despart
Lei bòchas : la petanca
La cherpa : Si mete a l’entorn dau còle quand fa freg !
Aquò parla per tot : aquò parla solet
Exercicis
1/ revirar lei frasas seguentas en occitan en lei metent ai temps dau passat :
- Je suis venu voir si tout se passe bien chez toi
- Il a beau dire, c’est quand même un bel endroit pour passer les vacances
- Tu peux bien te cacher derrière des raisons obscures, tu t’es encore trompé
- Nous faisons ce que nous voulons, même si cela ne vous plaît pas !
2 / Tèma :
C’était un beau jour de mars. Tout le monde était venu voir le défilé de Carnaval et son mannequin que l’on allait jugar comme chaque année. Cette fois-ci, on se demandait bien ce qu’il représenterait. Un politicien local ou national, un entreprise bénéficiaire mais jette dehors ses employés…Finalement, un travers, quel qu’il soit, de notre société d’aujourd’hui… Cependant, les gents qui étaient là voulaient en premier lieu profiter de la fête et passer un bon moment. Boire un coup avec les collègues, se jeter de la farine au visage et, surtout, essayer de rencontrer quelqu’un avec qui prolonger l’esprit du carnaval en passant une bonne nuit.